Қазақстанның қоғамдық-саяси өмірінде жаңа кезеңнің бет-бейнесін айқындайтын маңызды оқиғалардың бірі – алдағы Құрылтай депутаттарының сайлауы. Бұл – еліміздің саяси жүйесіндегі жаңарудың, мемлекеттік басқару саласындағы өзгерістердің және азаматтардың қоғамдық өмірге белсенді араласуына жол ашатын маңызды қадам.
Қазақ халқының тарихында «Құрылтай» ұғымының орны ерекше. Ежелден ата-бабаларымыз ел тағдырына қатысты маңызды мәселелерді кеңесе отырып шешкен. Хан сайлау, ел бірлігін сақтау, жер дауы мен ел арасындағы мәселелерді талқылау секілді аса маңызды істерде ел ағалары бас қосып, ортақ шешімге келген. Сондықтан «Құрылтай» атауының бүгінгі мемлекеттік жүйеге қайта енгізілуі – тарихи сабақтастық пен заманауи саяси жаңғырудың тоғысуы деуге болады.
ЖАҢА КОНСТИТУЦИЯ – ЖАҢА САЯСИ КЕЗЕҢ
Елімізде жүргізіліп жатқан саяси реформалардың негізгі мақсаты – мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіру, билік институттарының тиімділігін арттыру және азаматтардың ел басқару ісіне қатысу мүмкіндігін кеңейту.
Жаңа Конституцияның қабылдануы Қазақстанның саяси дамуында жаңа белес қалыптастырды. Конституциялық өзгерістерге сәйкес еліміздің заң шығару жүйесі де жаңаша сипат алып, Құрылтай атты жаңа өкілді органның қалыптасуына жол ашылды.
Құрылтайдың басты міндеттерінің бірі – қоғам мен мемлекет арасындағы байланысты нығайту, халықтың ұсыныстары мен талаптарын ескеріп, ел үшін маңызды мәселелерді талқылауға мүмкіндік жасау.
ҚҰРЫЛТАЙДЫҢ ҚОҒАМДАҒЫ МАҢЫЗЫ
Кез келген мемлекеттің тұрақты дамуы үшін халық пен билік арасындағы өзара сенімнің маңызы зор. Азаматтардың өзекті мәселелері тиісті деңгейде көтеріліп, олардың шешілуіне қоғам өкілдері атсалысқан кезде ғана елдегі қоғамдық келісім нығая түседі.
Осы тұрғыдан алғанда Құрылтайдың маңызы ерекше.
Құрылтай депутаттары елдің әлеуметтік-экономикалық дамуына, заңнамалық саясатқа, азаматтардың құқықтары мен мүдделерін қорғауға, өңірлердің дамуына қатысты мәселелерді көтеруге атсалысуы тиіс.
Қазақстан – аумағы кең, әр өңірінің өзіндік ерекшелігі бар мемлекет. Ауыл мен қала тұрғындарының, жастар мен аға буынның, кәсіпкерлер мен еңбек адамдарының талап-тілектері бірдей емес. Сондықтан халықтың әртүрлі әлеуметтік топтарының үнін еститін тиімді өкілді органның болуы маңызды.
Құрылтай осы міндетті атқаратын негізгі алаңдардың біріне айналуы тиіс.
САЙЛАУ – АЗАМАТТЫҚ ЖАУАПКЕРШІЛІК
Алдағы Құрылтай депутаттарының сайлауы – ел азаматтары үшін маңызды саяси таңдау кезеңі.
Сайлау дегеніміз – тек дауыс беру күні ғана емес. Ол – қоғамның өз болашағына деген жауапкершілігін көрсететін демократиялық институт.
Әрбір азамат өзінің таңдауына жауапкершілікпен қарауы қажет. Кандидаттардың бағдарламаларымен танысып, олардың қоғам алдындағы ұстанымына, білімі мен тәжірибесіне, елдің дамуына қатысты ұсыныстарына назар аудару маңызды.
Өйткені халықтың таңдауы – болашақтағы өкілді органның сапасына тікелей әсер етеді.
«Менің бір дауысымнан не өзгереді?» деген түсінік азаматтық қоғамның дамуына кері әсер етеді. Керісінше, әр адамның дауысы маңызды екенін түсіну – ел болашағына деген жауапкершіліктің белгісі.
Бір адамның таңдауы жеке қарағанда шағын көрінуі мүмкін. Алайда миллиондаған азаматтың таңдауы бірігіп, мемлекеттің саяси бағытына ықпал ететін үлкен қоғамдық күшке айналады.
ХАЛЫҚ ҮНІН ЕСТИТІН ӨКІЛДІ ОРГАН
Қазіргі қоғамда азаматтар мемлекеттік органдардан ашықтықты, әділдікті және халықпен тікелей байланысты талап етеді.
Әсіресе өңірлердегі әлеуметтік мәселелердің шешілуі маңызды. Ауылдық жерлердегі инфрақұрылым, жол, ауызсу, интернет, білім беру, денсаулық сақтау, жұмыспен қамту, кәсіпкерлікті дамыту секілді мәселелер тұрғындардың күнделікті өміріне тікелей әсер етеді.
Бұл ретте депутаттардың халықпен тұрақты байланыста болуы аса маңызды. Сайлаушының мәселесін сайлауалды кезеңде ғана емес, кейін де тыңдау – өкілді орган жұмысының басты қағидаларының бірі болуы керек.
Өйткені депутаттың негізгі міндеті – халықтың сенімін ақтау.
ТАРИХИ АТАУ – ЗАМАНАУИ МАЗМҰН
«Құрылтай» атауының өзі қазақ қоғамының тарихи жадында терең орныққан.
Қазақ даласында елдік мәселелерді шешуде кеңес пен құрылтайдың маңызы зор болған. Тарихымыздағы ірі оқиғалардың көпшілігінде елдің игі жақсылары бас қосып, ортақ шешім қабылдаған.
Бүгінгі Құрылтайдың тарихи құрылтайлардан айырмашылығы – оның заманауи конституциялық және құқықтық негізде жұмыс істейтінінде.
Дегенмен атаудың өзінде жатқан негізгі идея – кеңесу, пікір алмасу, ортақ шешім қабылдау, ел мүддесін жоғары қою – бүгін де өз маңызын жоғалтқан жоқ.
Бұл тұрғыдан алғанда Құрылтай атауы ұлттық тарихи сананы қазіргі мемлекеттік басқару жүйесімен байланыстыратын символдық мәнге ие.
ЖАСТАРДЫҢ ҮНІ ДЕ МАҢЫЗДЫ
Қоғамның өзгеруімен бірге азаматтардың саяси мәдениеті де қалыптасып келеді. Әсіресе жастардың қоғамдық және саяси үдерістерге араласуы – мемлекеттің болашағы үшін маңызды.
Бүгінгі жас – ертеңгі ел тізгінін ұстайтын азамат.
Сондықтан жастардың елдегі өзгерістерге бейжай қарамай, өз пікірін ашық білдіруі, сайлау мәдениетін меңгеруі, қоғамдағы өзекті мәселелерді талқылауға белсенді қатысуы қажет.
Жастардың арасында білімді, бастамашыл, технологияны меңгерген, жаңа идеяларға ашық азаматтар көп. Олардың ұсыныстары мен көзқарастары мемлекеттік саясатта ескерілуі қоғамның жаңаруына оң ықпал етеді.
Сондықтан Құрылтай жұмысы жас ұрпақтың мәселелерін де назардан тыс қалдырмауы тиіс.
АУЫЛ ТҰРҒЫНДАРЫ ҮШІН ДЕ МАҢЫЗДЫ
Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуында ауылдардың орны ерекше.
Ауыл – елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ететін, ұлттық салт-дәстүр мен мәдениетті сақтайтын маңызды орта.
Сондықтан ауыл тұрғындарының мәселелері мемлекеттік саясаттың маңызды бағыттарының бірі болып қала береді.
Ауылдағы мектептердің жағдайы, медициналық қызметтің қолжетімділігі, жол сапасы, ауызсу мәселесі, интернетпен қамту, ауыл шаруашылығын дамыту, жерді тиімді пайдалану, шағын және орта бизнесті қолдау – тұрғындардың әл-ауқатына тікелей әсер ететін мәселелер.
Құрылтай депутаттары осындай мәселелерді халықтың арасынан естіп, тиісті деңгейде көтере алатын білікті өкілдер болуы қажет.
БІРЛІК ПЕН ЖАУАПКЕРШІЛІК
Мемлекеттің дамуы тек билікке немесе жекелеген тұлғаларға байланысты емес.
Елдің болашағы – қоғамның әр мүшесінің жауапкершілігіне байланысты.
Біз заңды құрметтеу, қоғамдық тәртіпті сақтау, сайлауға белсенді қатысу, өз пікірімізді мәдениетті түрде білдіру арқылы мемлекет дамуына өз үлесімізді қоса аламыз.
Қоғамда әртүрлі пікірдің болуы – қалыпты құбылыс. Ең бастысы – ортақ мақсаттың, яғни елдің тыныштығы мен тұрақты дамуының сақталуы.
Құрылтайдың да негізгі міндеттерінің бірі – түрлі қоғамдық пікірлерді ортақ мүдде төңірегінде тоғыстыру.
БОЛАШАҚҚА БАҒДАР
Алдағы Құрылтай сайлауы Қазақстанның жаңа саяси кезеңінің басталуын білдіреді.
Бұл – бір күндік науқан емес, елдің ұзақ мерзімді даму бағытына әсер ететін маңызды қоғамдық процесс.
Сондықтан сайлаушылар да, кандидаттар да өз жауапкершілігін терең сезінуі керек.
Кандидат үшін – халықтың сенімін ақтау жауапкершілігі болса, сайлаушы үшін – өз таңдауын саналы түрде жасау жауапкершілігі.
Еліміздің болашағы білімді, жауапты, ел мүддесін жеке бастың мүддесінен жоғары қоятын азаматтарға байланысты.
Құрылтайдың тиімді жұмыс істеуі де оның құрамына кіретін азаматтардың кәсіби біліміне, азаматтық ұстанымына және халықпен жұмыс істей білу қабілетіне байланысты болмақ.
Сондықтан алдағы сайлауды әр азамат ел болашағына бейжай қарамайтын маңызды қоғамдық міндет ретінде қабылдағаны жөн.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақта «Кеңесіп пішкен тон келте болмас» деген жақсы сөз бар.
Бұл мақалдың мәні бүгінгі күнде де өзекті. Елдің маңызды мәселелері ақылдаса отырып шешілгенде, халықтың пікірі ескерілгенде ғана қоғамның сенімі артады.
Құрылтай – атауының өзімен халқымыздың тарихи дәстүрін еске салатын, ал мазмұны жағынан заманауи мемлекеттік басқару жүйесінің жаңа институты.
Ал оның қаншалықты тиімді жұмыс істейтіні – уақыт еншісінде.
Алдағы сайлау – әр азаматқа өз таңдауын білдіруге мүмкіндік беретін маңызды кезең.
Ел тағдыры – ортақ. Ел болашағы – бүгінгі таңдаудан басталады. Құрылтайдың жаңа кезеңі де халықтың сенімі мен елдік жауапкершілікке негізделуі тиіс.
МЕЛІС Айдана Ұланқызы
Алматы облысының “Тіл” оқу әдістемелік орталығының
Райымбек аудандық филиалының ағылшын тілі оқытушысы