Қазіргі қоғам алдында тұрған ең өзекті мәселелердің бірі – нашақорлық. Бұл тек бір адамның немесе бір отбасының ғана мәселесі емес, бүкіл қоғамның, мемлекеттің қауіпсіздігіне әсер ететін күрделі әлеуметтік дерт. Нашақорлық адам денсаулығына ғана емес, оның рухани дүниесіне, отбасылық жағдайына, әлеуметтік ортасына және елдің дамуына да зор зиян келтіреді. Сондықтан бұл мәселеге бей-жай қарауға болмайды. Есірткі – адамның жүйке жүйесіне әсер ететін, тәуелділік туғызатын улы зат. Оны бір рет пайдаланған адамның өзі уақыт өте келе оған қайта оралғысы келеді. Ал жиі қолданған сайын ағза үйреніп, адам есірткісіз өмір сүре алмайтын жағдайға жетеді. Осылайша тәуелділік қалыптасады. Тәуелді адам өз денсаулығын ғана емес, өмірінің барлық саласын құрдымға жібереді.
Нашақорлықтың пайда болу себептері әртүрлі. Кейбір жастар достарының ықпалына еріп, қызығушылықпен есірткіні алғаш рет қолданып көреді. Кейбіреулер өмірдегі қиындықтардан қашудың жолы ретінде қабылдайды. Ал енді біреулер психологиялық күйзеліс, жалғыздық, отбасындағы түсініспеушілік немесе әлеуметтік мәселелердің салдарынан осындай қадамға барады. Өкінішке қарай, алғашқы қызығушылық кейін ауыр тәуелділікке ұласып жатады. Бүгінгі таңда есірткінің түрлері де көбейіп келеді. Бұрын көбіне табиғи есірткі заттары кездессе, қазіргі кезде синтетикалық есірткілер кең таралған. Олардың әсері өте күшті әрі адам ағзасына тигізетін зияны әлдеқайда ауыр. Синтетикалық есірткілердің қауіптілігі соншалық, кейде бірнеше рет қолданудың өзі адам өміріне қауіп төндіреді. Мұндай заттар адамның психикасын бұзып, мінез-құлқын өзгертеді, ойлау қабілетін әлсіретеді және түрлі аурулардың пайда болуына себеп болады.
Есірткінің адам денсаулығына тигізетін зияны орасан зор. Бірінші кезекте жүйке жүйесі зақымдана-ды. Адамның есте сақтау қабілеті төмендейді, зейіні шашырайды, ойлау жүйесі әлсірейді. Жүрек-қан тамырлары ауруларының қаупі артады. Бауыр, бүйрек және өкпе қызметтері бұзылады. Сонымен қатар иммундық жүйе әлсіреп, ағза түрлі ауруларға қарсы тұра алмайтын жағдайға жетеді. Ұзақ уақыт бойы есірткі қолданған адамдардың өмір сүру ұзақтығы да едәуір қысқарады. Нашақорлықтың тағы бір қауіпті жағы – оның психологиялық зардаптары. Тәуелді адамдар жиі күйзеліске түседі, ашушаң болады, қоршаған ортамен қарым-қатынасы нашарлайды. Кей жағдайларда оларда үрей, қорқыныш, елестеулер мен психикалық ауытқулар байқалады. Мұндай адамдар қоғамнан алыстап, жалғыздыққа ұшырайды. Нәтижесінде олардың өмірге деген қызығушылығы жоғалып, болашаққа деген сенімі азаяды. Есірткі тек жеке адамға ғана емес, оның отбасына да ауыр соққы болып тиеді. Нашақор адамның ата-анасы, жұбайы мен балалары үлкен күйзеліске ұшырайды. Отбасындағы сенім жоғалады, жанжалдар көбейеді. Көптеген отбасылар дәл осы нашақорлықтың салдарынан ыдырап жатады. Әсіресе балалар үшін мұндай ортада өсу өте қиын. Олар психологиялық жарақат алып, болашақта өз өмірлерін қалыптастыруда түрлі қиындықтарға тап болуы мүмкін. Нашақорлық қылмыстың өсуіне де әсер етеді. Есірткіге тәуелді адам оны сатып алу үшін түрлі заңсыз әрекеттерге баруы мүмкін. Ұрлық, алаяқтық, тонау сияқты қылмыстардың бір бөлігі осы тәуелділіктің салдарынан жасалады. Сондықтан нашақорлықпен күрес тек денсаулық сақтау саласының ғана емес, құқық қорғау органдарының да маңызды міндеттерінің бірі болып саналады.
Жастар – кез келген мемлекеттің болашағы. Сондықтан жастар арасында нашақорлықтың таралуы ерекше алаңдаушылық тудырады. Жасөспірімдер мен жастар өмірлік тәжірибесінің аздығынан түрлі теріс ықпалдарға тез беріледі. Кейде олар есірткінің нақты зиянын толық түсінбейді. Сол себепті мектептерде, колледждерде және жоғары оқу орындарында профилактикалық жұмыстарды тұрақты жүргізу өте маңызды. Жастарға салауатты өмір салтын насихаттап, олардың бос уақытын тиімді ұйымдастыру қажет. Нашақорлықтың алдын алуда отбасының рөлі ерекше. Баланың тәрбиесі ең алдымен отбасынан басталады. Ата-аналар балаларына жеткілікті көңіл бөліп, олармен ашық сөйлесуі керек. Баланың достары мен қызығушылықтарын біліп отыру да маңызды. Егер отбасы мүшелері арасында өзара сенім болса, бала қиын жағдайға тап болған кезде көмек сұраудан қорықпайды. Бұл өз кезегінде көптеген қауіптердің алдын алуға мүмкіндік береді.
Білім беру мекемелері де нашақорлықтың алдын алуда маңызды орын алады. Мұғалімдер мен психологтар оқушылар арасында түсіндіру жұмыстарын жүргізіп, олардың психологиялық жағдайына назар аударуы қажет. Әртүрлі спорттық, мәдени және шығармашылық іс-шараларды ұйымдастыру арқылы жастардың бос уақытын пайдалы өткізуіне жағдай жасау керек. Өйткені спортпен шұғылданатын, өнерге қызығатын немесе қоғамдық жұмыстарға белсенді қатысатын жастар зиянды әдеттерден алшақ болады. Бұқаралық ақпарат құралдарының да жауапкершілігі жоғары. Теледидар, радио, газет-журналдар мен интернет ресурстары арқылы халыққа есірткінің зияны туралы нақты әрі түсінікті ақпарат берілуі тиіс. Қоғамда салауатты өмір салтын насихаттау, жастарды дұрыс бағытқа жетелеу маңызды міндеттердің бірі болып қала береді.
Есірткі бизнесі әлемдік деңгейдегі күрделі мәселе болып саналады. Заңсыз айналымнан түсетін қаржы көлемі өте үлкен. Сондықтан көптеген мемлекеттер есірткінің таралуына қарсы қатаң шаралар қолдануда. Қазақстанда да бұл бағытта түрлі бағдарламалар жүзеге асырылып келеді. Құқық қорғау органдары есірткі саудасымен айналысатын қылмыстық топтарды анықтап, олардың әрекеттеріне тосқауыл қоюда. Дегенмен бұл күрестің табысты болуы тек мемлекеттік органдарға ғана емес, бүкіл қоғамның белсенділігіне байланысты. Әрбір азамат нашақорлыққа қарсы күресте өз үлесін қоса алады. Ең алдымен өзі салауатты өмір салтын ұстанып, айналасындағы адамдарға дұрыс үлгі көрсетуі қажет. Егер жақын адамынан немесе таныстарынан қауіпті белгілер байқаса, дер кезінде көмек көрсетуге тырысу керек. Қоғам болып бірігіп әрекет еткен жағдайда ғана бұл індеттің таралуын азайтуға болады.
Салауатты өмір салты – нашақорлықтың ең тиімді қарсыласы. Дұрыс тамақтану, спортпен айналысу, пайдалы кітап оқу, шығармашылықпен шұғылдану және қоғамдық жұмыстарға қатысу адамның өмірін мазмұнды етеді. Мұндай адам өз болашағына сеніммен қарап, уақытын пайдалы іске жұмсайды. Сондықтан жастар арасында дені сау, білімді әрі белсенді ұрпақ тәрбиелеу – баршамыздың ортақ міндетіміз.
Нашақорлық – адам өмірін ғана емес, тұтас қоғамның болашағын бұзатын қауіпті дерт. Ол денсаулыққа зиян келтіреді, отбасыларды күйретеді, қылмыстың көбеюіне ықпал етеді және мемлекеттің дамуына кедергі жасайды. Сондықтан нашақорлықтың алдын алу, оған қарсы күресу және жастарды дұрыс жолға бағыттау әрбір азаматтың азаматтық борышы болуы тиіс. Ұлттың болашағы – дені сау, саналы және білімді жастардың қолында. Сол себепті есірткіден аулақ болып, салауатты өмір салтын таңдау – жарқын келешектің кепілі.

Аружан БЕКСҰЛТАН