Алматы облысының ең көркем әрі табиғаты ерекше өңірлерінің бірі – Нарынқол. Биік таулар мен мұзарт шыңдар, мөлдір бұлақтар, саф ауа, кең жайлау мен төрт түлікке толы қоңыр тіршілік бұл өлкенің шынайы келбетін айқындайды. Табиғат пен тіршілік үндескен осындай мекенде халқымыздың талай асыл мұрасы сақталған. Соның бірі, Нарынқолдың көжесі. Бұл тағам жай ғана ас емес, ол халықтың тұрмысымен біте қайнасқан өмір салты, денсаулыққа пайдалы табиғи өнім және ұлттық болмыстың көрінісі.Қазақ халқының дастархан мәдениетінде көженің алар орны ерекше. Ерте заманнан бері түрлі дәнді дақылдар мен сүт өнімдерінен дайындалатын көже халықтың күнделікті асы болған. Ол тоқтықтың, молшылықтың, берекенің белгісі саналған. Әсіресе мал шаруашылығымен айналысқан ауыл тұрғындары үшін көже күш-қуат беретін, шөл басатын, ағзаны сергітетін аса пайдалы тағам ретінде бағаланған. Сол игі дәстүр Нарынқол өңірінде де жалғасып, уақыт өте келе өзіндік ерекшелігі бар көже түрі қалыптасты. Нарынқол көжесінің басты ерекшелігі оның табиғилығында. Бұл тағамның құрамына бидай, жүгері, тары секілді дәнді дақылдар, сондай-ақ айран, қатық, сүт тәрізді табиғи өнімдер қосылады. Таулы аймақта өсірілген таза дән мен сапалы сүттен дайындалған көженің дәмі де, нәрі де ерекше болады. Мұндай тағам адам ағзасына қажетті дәрумендер мен пайдалы заттарға бай келеді. Сондықтан оны күнделікті тұтынған жан өзін жеңіл сезініп, бойына сергектік жинайды.Нарынқол табиғатының өзі бұл тағамның сапасына ықпал етеді. Таза ауада өскен шөппен қоректенген малдың сүті құнарлы келеді. Биік таулы аймақта өсірілген дәнді дақылдардың сапасы жоғары болады. Сол себепті Нарынқол көжесі тек дәмді ғана емес, табиғаттың шынайы сыйы деп айтуға толық негіз бар. Әрбір қасық көжеден туған жердің иісі, даланың тынысы сезіледі. Бүгінгі таңда қоғамда дұрыс тамақтану мәселесі өзекті болып отыр. Әсіресе жастар арасында газдалған сусындар мен энергетикалық өнімдерге қызығушылықтың артуы алаңдатарлық жағдайға айналды. Түрлі жарнамалар мен жарқын қаптамалар жастарды тез баурап алады. Алайда мұндай өнімдердің құрамында қант мөлшерінің көп болуы, жасанды бояғыштар мен түрлі химиялық қоспалардың кездесуі денсаулыққа кері әсер етуі мүмкін. Мамандар мұндай сусындарды шамадан тыс тұтыну жүрек жұмысына, жүйке жүйесіне және ас қорытуға зиян екенін жиі айтып келеді. Қазіргі буынға сергектік пен қуат қажет екені рас. Бірақ қуатты табиғи жолмен алу әлдеқайда тиімді. Осы тұрғыдан алғанда Нарынқол көжесі өте орынды таңдау. Ол адам ағзасына зиянсыз түрде қуат береді, шөлді басады, тәбетті ашады, ас қорытуды жақсартады. Ең бастысы табиғи өнім болғандықтан, денсаулыққа пайдалы. Яғни бұл уақытша әсер беретін жасанды қуат емес, табиғи нәрден келетін шынайы сергектік.Ұлттық тағамдарды заман талабына сай жаңғырту бүгінгі күннің маңызды міндеттерінің бірі. Өйткені жаһандану кезеңінде жастардың назарын ұлттық құндылықтарға аудару оңай емес. Сол себепті дәстүрлі тағамдарды жаңа форматта ұсынып, күнделікті өмірге енгізу аса қажет. Осы орайда Нарынқол ауылында қолға алынған жаңа бастама көпшілік көңілінен шығатын игі іс деуге болады.Жуырда Нарынқол ауылында “Нарынқолдың көжесі” атты жаңа кәсіп өз жұмысын бастады. Аталған істің құрылтайшысы – Жанбабаев Дәулет Мұхаммедұлы. Кәсіпкердің басты мақсаты ата-бабадан жеткен пайдалы тағамды заманауи үлгіде ұсынып, халыққа кеңінен таныту. Сонымен қатар жастарды энергетикалық және газдалған сусындардан алыстатып, табиғи өнімдерді тұтынуға бағыттау. Бұл бастаманың мәні тереңде. Себебі ұлттық тағамды дәріптеу арқылы тек кәсіп ашылып жатқан жоқ, сонымен бірге халық денсаулығына, ұлттық санаға, ауыл экономикасына үлес қосылуда. Қазіргі кезде жастар арасында тез дайындалатын, жарнамасы көп өнімдерге сұраныс жоғары. Ал табиғи тағамдар көбіне назардан тыс қалып жатады. Сондықтан мұндай жобалар ұлттық өнімнің беделін көтеруге жол ашады. “Нарынқолдың көжесі” кәсібі болашақта үлкен сұранысқа ие болуы әбден мүмкін. Егер өнім сапасы тұрақты сақталып, заманауи талаптарға сай қапталып, тиімді жолмен нарыққа шығарылса, ол тек Нарынқолдың емес, тұтас өңірдің брендіне айнала алады. Тіпті еліміздің өзге аймақтарына таралып, туристер қызығатын ерекше ұлттық өнім болу әлеуеті де бар.Бүгінде әлем елдері өздерінің ұлттық тағамдарын брендке айналдырып отыр. Мәселен, кейбір мемлекеттер шайын, кофесін, ірімшігін немесе тәттілерін халықаралық деңгейде таныта білді. Қазақстан да ұлттық тағамдарын жаңа деңгейге көтеруі тиіс. Осы ретте көже, қымыз, шұбат, талқан, жент секілді өнімдер кеңінен насихатталса, бұл ел имиджіне де оң әсерін тигізеді. Нарынқол көжесі сондай брендтердің бірі болуға лайық. Бұл өнімнің тағы бір артықшылығы қолжетімділігінде. Оны дайындауға аса қымбат шикізат қажет емес. Құрамы табиғи әрі жергілікті өнімдерден жасалады. Демек ауыл шаруашылығын дамытуға, жергілікті шаруалардың өнімін өткізуге де мүмкіндік мол. Бір жағынан кәсіп дамиды, екінші жағынан ауылдағы халықтың табысы артады.Қазіргі таңда жастар денсаулығына ерекше мән беру керек. Себебі технология дамыған заманда қимыл азайып, дұрыс тамақтану мәдениеті әлсіреп барады. Көпшілік жеңіл әрі жылдам дайындалатын өнімдерге әуестенеді. Ал табиғи әрі құнарлы тағамдарға көңіл бөлінбей жатады. Сондықтан Нарынқол көжесі секілді өнімдерді мектеп, колледж, жоғары оқу орындары асханаларына енгізу тиімді бастама болар еді. Бұл жастардың дұрыс таңдау жасауына ықпал етеді. Сонымен бірге ұлттық тағам тәрбиенің де құралы. Дастархан басында берілетін әр тағамның өз тарихы, өз мәні бар. Көже ішкен бала тек тағам тұтынбайды, ол ата дәстүрмен танысады. Ұлттық құндылыққа жақындайды. Тамырын таниды. Сондықтан мұндай өнімдерді насихаттау рухани тәрбиеге қосылған үлес. Нарынқол көжесі экологиялық таза өнім ретінде де бағалануға лайық. Қазіргі әлемде табиғи, органикалық өнімдерге сұраныс артып келеді. Адамдар химиялық қоспасы аз, табиғи жолмен өндірілген тағамдарды іздейді. Осы тұрғыдан келгенде Нарынқол көжесі нарықта бәсекеге қабілетті бола алады. Себебі оның негізінде ғасырлар бойы сыналған халықтық тәжірибе жатыр.Жанбабаев Дәулет Мұхаммедұлы қолға алған бастама жастарға үлгі болатын іс. Қазіргі уақытта көпшілік тек дайын жол іздейді. Ал ұлттық мұраны кәсіпке айналдыру – ізденіс пен жанашырлықтың белгісі. Бұл туған жерге деген сүйіспеншіліктің де көрінісі. Осындай азаматтардың арқасында ауыл дамып, ел еңсесі көтеріледі. Кәсіпкерлік тек табыс табудың жолы емес, ол қоғамға пайдалы дүние ұсыну. Егер кәсіп халық игілігіне қызмет етсе, оның ғұмыры ұзақ болады. “Нарынқол көжесі” жобасы дәл осындай игі мақсатқа құрылған бастама ретінде бағалануға лайық. Себебі ол денсаулыққа пайдалы өнім ұсынып қана қоймай, ұлттық тағамды жаңғыртып отыр. Алдағы уақытта бұл өнім түрлі көрмелерге, жәрмеңкелерге, фестивальдерге шығарылса, сұраныс арта түсері анық. Әлеуметтік желілерде кеңінен насихатталып, жастар арасында трендке айналса, тіпті жақсы. Қазір заман өзгерді: сапалы өнім өзін жарнамалай алады. Егер дәмі мен сапасы жоғары болса, халықтың өзі бағасын береді. Нарынқол көжесі ауылдан басталған үлкен идея. Ол ұлттық мұраны заманмен үндестірген жоба. Бұл бастама арқылы жастар газдалған сусындар мен энергетикалық өнімдердің орнына табиғи әрі пайдалы балама таба алады. Ал үлкендер үшін бұл балалық шақтың дәмін еске салатын ас.Нарынқол көжесі жай тағам емес. Ол- табиғаттың тазалығы, халық даналығы, денсаулықтың кепілі және ұлттық құндылықтың жарқын көрінісі. Бүгінгі қоғамға дәл осындай табиғи өнімдер қажет. Сондықтан Нарынқол ауылында ашылған “Нарынқол көжесі” кәсібіне сәттілік тілейміз. Ұлттық дәмнің мерейі үстем болып, бұл өнім елге кеңінен танылсын. Жастар жасанды қуатты емес, табиғи қуатты таңдасын. Ал Нарынқол көжесі сол таңдаудың жарқын үлгісі бола алады.
Дастан Қасенұлы