Мемлекеттің өркендеуі тек билік органдары қабылдайтын шешімдер мен жүзеге асыратын реформаларға ғана байланысты емес. Елдің даму бағытына ықпал ететін маңызды күштің бірі – азаматтардың қоғамдық өмірге белсенді араласуы, ортақ мәселелерге бейжай қарамауы және ел болашағына деген жауапкершілікті сезінуі. Өйткені мемлекет пен қоғам бір-бірінен бөлек ұғымдар емес, өзара тығыз байланыста дамитын біртұтас жүйе.
«Азамат – мемлекетті басқару ісінің сырттай бақылаушысы емес, белсенді қатысушысы» деген тұжырымның астарында үлкен қоғамдық-саяси мән жатыр. Бұл – әрбір адамның ел тағдырына қатысты мәселелерде өз ұстанымы мен азаматтық көзқарасын білдіруге құқылы екенін ғана емес, сонымен бірге ортақ игілікке үлес қосуға жауапты екенін де аңғартады.
Бүгінгі қоғамда азаматтық қатысудың мазмұны әлдеқайда кеңейді. Бұрын тұрғындардың мемлекеттік басқаруға араласуы көбіне сайлауға қатысумен немесе ресми өтініш жолдаумен шектелсе, қазір қоғамдық кеңестердің жұмысына атсалысу, жергілікті бастамаларды көтеру, қоғамдық тыңдауларда пікір білдіру, мемлекеттік бағдарламалардың орындалуына қоғамдық бақылау жасау секілді мүмкіндіктер қалыптасты. Цифрлық технологиялардың дамуы да азаматтар мен мемлекеттік органдар арасындағы байланысты жеңілдетіп, кері байланыс орнатудың жаңа жолдарын ашты.
Алайда азаматтық белсенділікті тек сын айту немесе талап қоюмен шектеуге болмайды. Оның басты өлшемі – мәселені анықтап қана қоймай, шешу жолдарын ұсыну, қоғамдық келісімді сақтау және өз әрекетіне жауап бере білу. Мәселен, ауылдағы жолдың жағдайына алаңдаған тұрғын тиісті мекемеге мәселені жеткізіп қана қоймай, оның шешілу барысына назар аударып, қоғамдық бақылауға қатыса алады. Сол сияқты білім беру, денсаулық сақтау, экология, абаттандыру және жастар саясаты бағыттарындағы жергілікті бастамалар да азаматтардың тікелей араласуы арқылы нәтижелі болмақ.
Әсіресе жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінде тұрғындардың белсенділігі айрықша маңызға ие. Себебі ауылдың немесе ауданның күнделікті тыныс-тіршілігіне қатысты мәселелерді сол жерде өмір сүретін адамдардан артық білетін ешкім жоқ. Халықтың ұсынысы мен сұранысы ескерілген жағдайда ғана қабылданған шешімдер нақты қажеттілікке сай келеді. Бұл мемлекеттік басқарудың ашықтығын арттырып қана қоймай, билікке деген қоғамдық сенімді де нығайтады.
Сонымен қатар азаматтық қоғамның қалыптасуы құқықтық мәдениетпен тікелей байланысты. Өз құқығын білетін адам өзгенің де құқығын құрметтеуге міндетті екенін түсінуі керек. Заң талаптарын сақтау, қоғамдық тәртіпті бұзбау, салық төлеу, табиғатты қорғау, қоғамдық мүлікке жанашырлық таныту – азаматтық жауапкершіліктің күнделікті өмірдегі көріністері. Мемлекеттің тұрақтылығы да осындай қарапайым, бірақ маңызды міндеттерді әр азаматтың адал орындауынан басталады.