Құқықтық мемлекеттің шынайы қуаты оның экономикалық көрсеткіштерімен немесе саяси институттарының беріктігімен ғана өлшенбейді. Мемлекеттің өркениеттілік деңгейі ең алдымен адамға деген көзқарасынан, азаматтың құқығы мен бостандығын қаншалықты қорғай алатынынан көрінеді. Өйткені ел дамуының түпкі мақсаты – абстрактілі көрсеткіштерге қол жеткізу емес, әр адамның лайықты өмір сүруіне жағдай жасау.
Осы тұрғыдан алғанда, Конституцияның негізгі мәні – адамды мемлекеттік саясаттың басты бағдары ретінде тану. Адамның өмірі, бостандығы, ар-намысы мен қадір-қасиеті құқықтық жүйенің іргетасын құрайды. Бұл қағидаттар заң мәтінінде жазылған сөздермен ғана шектелмеуге тиіс. Олар мемлекеттік органдардың шешімдерінен, сот төрелігінің әділдігінен, азаматтардың өз құқығын еркін пайдалануынан және қоғамдағы өзара сыйластықтан нақты көрініс табуы қажет.
Адам қадір-қасиеті – құқықтық мәдениеттің өлшемі. Азаматтың құқығын құрметтеу дегеніміз – оның пікіріне құлақ асу, заң алдындағы теңдігін қамтамасыз ету, жеке басының қауіпсіздігіне кепілдік беру және қандай да бір белгісіне қарамастан әділ қарым-қатынас жасау. Егер адам өз құқығының қорғалатынына сенсе, ол қоғам өміріне белсенді араласып, ел болашағына жауапкершілікпен қарайды. Ал әділеттілікке деген сенім әлсіреген жерде қоғамдық келісімге де сызат түседі.
Конституциялық қағидаттардың өміршеңдігі азаматтың күнделікті тіршілігінен байқалады. Баланың сапалы білім алуына, науқастың медициналық көмекке қол жеткізуіне, еңбек адамының құқығының қорғалуына, әр азаматтың өз ойын заң шеңберінде еркін білдіруіне жасалған жағдай – адамға бағдарланған мемлекеттің нақты көрінісі. Демек, құқықты жариялау мен оны іс жүзінде қамтамасыз ету – бір-бірінен ажырамайтын міндеттер.
Сонымен қатар адам құқықтарын қорғау тек мемлекеттің жауапкершілігімен шектелмейді. Қоғам мүшелерінің де заңды құрметтеуі, өзгенің бостандығына қол сұқпауы, әлсізге қысым көрсетпеуі және ортақ тәртіпті сақтауы маңызды. Өйткені бір адамның құқығы екінші адамның жауапкершілігімен астасып жатыр. Өз құқығын білу – азаматтық сауаттылықтың белгісі болса, өзгенің құқығын мойындау – құқықтық мәдениеттің көрінісі.
Бүгінгі қоғамда бұл мәселенің маңызы арта түсті. Цифрлық кеңістікте жеке деректерді қорғау, интернеттегі қорлау мен қысымның алдын алу, жалған ақпараттан сақтану және адамның жеке өміріне құрметпен қарау секілді жаңа міндеттер алға шықты. Технология қаншалықты дамыса да, адамды құралға айналдыруға немесе оның қадір-қасиетін екінші орынға ысыруға жол берілмеуі керек. Заңның міндеті – өзгерген заман жағдайында да адамның негізгі құқықтарын қорғаудың сенімді тетіктерін қамтамасыз ету.
Конституцияның құндылығы оның қоғам өміріндегі нақты ықпалынан көрінеді. Ол азамат пен мемлекет арасындағы қатынастың құқықтық шекарасын белгілеп қана қоймай, биліктің жауапкершілігін айқындайды, әділеттілікке ұмтылыстың ортақ бағдарын қалыптастырады. Ал осы қағидаттардың жүзеге асуы заңның сапасына, мемлекеттік институттардың жұмысына және азаматтардың құқықтық санасына тікелей байланысты.
Қорыта айтқанда, адам, оның құқығы мен қадір-қасиеті – мемлекеттің даму бағытын айқындайтын негізгі құндылықтар. Елдің тұрақтылығы азаматтың өз болашағына сеніммен қарауынан, әділдікке қол жеткізе алатынын сезінуінен және қоғамда өзінің қадірлі тұлға екенін түсінуінен басталады. Сондықтан Конституцияны құрметтеу – оның баптарын білумен ғана шектелмейді. Бұл – адамды құрметтеу, әділеттілікті қорғау және әрбір азаматтың құқығына жауапкершілікпен қарау мәдениетін қалыптастыру. Адам қадірі биік тұрған қоғамда ғана заң үстемдігі нығайып, мемлекеттің дамуы берік негізге сүйенеді.