Конституцияның құндылығы оның баптарында жазылған құқықтар мен міндеттердің санымен ғана өлшенбейді. Оның шынайы маңызы – сол құқықтардың әр азаматтың күнделікті өмірінде қаншалықты жүзеге асып жатқанымен айқындалады. Адамның сапалы білім алуы, медициналық көмекке қол жеткізуі, еңбек етуі, әлеуметтік қолдауға ие болуы және қартайған шағында қамқорлық көруі – мемлекеттің әлеуметтік жауапкершілігін танытатын негізгі өлшемдер. Сондықтан Конституцияда бекітілген әлеуметтік кепілдіктер қағаз жүзіндегі нормалар күйінде қалмай, нақты өмірлік нәтижелерге ұласуы тиіс.
Әлеуметтік мемлекет ұғымының астарында үлкен жауапкершілік жатыр. Бұл – азаматқа көмек қажет болғанда қолдау көрсету ғана емес, оның өз мүмкіндігін жүзеге асыруына жағдай жасау. Мәселен, ауылдық жерде тұратын баланың сапалы білім алуы, шалғай елді мекендегі науқастың қажетті медициналық қызметті уақытылы пайдалануы, еңбекке қабілетті адамның тұрақты жұмыс табуы – әлеуметтік саясаттың тиімділігін көрсететін нақты мысалдар. Егер азамат өз құқығын пайдалану үшін ұзақ жол жүруге, артық шығын шығаруға немесе күрделі кедергілерді еңсеруге мәжбүр болса, онда әлеуметтік кепілдіктердің қолжетімділігіне тереңірек назар аудару қажет.
Әлеуметтік құқықтардың жүзеге асуы, ең алдымен, тең мүмкіндік қалыптастырудан басталады. Адамның тұрғылықты жері, материалдық жағдайы немесе әлеуметтік мәртебесі оның негізгі қызметтерге қол жеткізуіне кедергі келтірмеуі керек. Әсіресе ауылдық аймақтар үшін бұл мәселенің маңызы зор. Мектептің материалдық-техникалық базасы, медициналық мекемелердің жабдықталуы, интернет сапасы, қоғамдық инфрақұрылым мен жұмыспен қамту мүмкіндіктері – халықтың өмір сүру сапасына тікелей әсер ететін факторлар. Демек, әлеуметтік саясаттың нәтижесін бөлінген қаржы көлемімен ғана емес, оның тұрғындардың өміріне әкелген өзгерісімен бағалау маңызды.
Мұнда мемлекеттің міндеті мен азаматтың жауапкершілігі өзара сабақтасады. Мемлекет заңмен белгіленген кепілдіктерді қамтамасыз етіп, қызметтердің сапасы мен қолжетімділігін арттыруға тиіс. Ал азамат өз құқықтарын біліп, оларды заңды жолмен қорғауға және қоғамдық өмірге белсенді қатысуға мүмкіндік алады. Әлеуметтік қолдау адамның дербестігін шектейтін құрал емес, керісінше, оның қоғамда өз орнын табуына көмектесетін мүмкіндік болуы қажет. Осы тұрғыдан алғанда, тиімді әлеуметтік саясат тек жәрдемақы төлеумен шектелмей, кедейліктің алдын алуға, кәсіби дағдыларды дамытуға, жұмыспен қамтуға және азаматтардың экономикалық белсенділігін арттыруға бағытталуы керек.
Тағы бір маңызды мәселе – әлеуметтік кепілдіктердің орындалуына қоғамдық бақылау мен ашықтықтың қажет болуы. Азамат қандай көмекке құқылы екенін, оны алу тәртібін және қайда жүгіну керектігін анық білуі керек. Мемлекеттік қызметтер түсінікті, қолжетімді әрі әділ көрсетілгенде ғана қоғамның сенімі нығаяды. Ал әлеуметтік қолдаудың кімге, қандай негізде және қаншалықты тиімді беріліп жатқанын бағалау мемлекеттік саясаттың әлсіз тұстарын анықтауға мүмкіндік береді. Бұл ретте халықтың өтініштері мен нақты қажеттіліктерін ескеру басқару шешімдерінің сапасын арттырады.
Конституциядағы әлеуметтік кепілдіктерді бағалаудың ең әділ өлшемі – қарапайым адамның өміріндегі оң өзгеріс. Баланың сапалы білім алуы, отбасының тұрақты табысқа қол жеткізуі, науқастың уақытылы емделуі, қарт адамның лайықты өмір сүруі және мүмкіндігі шектеулі азаматтың қоғамнан шет қалмауы – әлеуметтік мемлекеттің нақты көрінісі. Мұндай нәтижелерге қол жеткізу үшін құқықтық нормалар, мемлекеттік бағдарламалар және жергілікті жердегі нақты жұмыстар өзара үйлесім табуы қажет.
Қорыта айтқанда, Конституцияның әлеуметтік мазмұны азаматтың күнделікті өмірінен көрініс тапқанда ғана өзінің толық мәніне ие болады. Әлеуметтік кепілдік – жай ғана заңдық тұжырым емес, адамның қауіпсіздігіне, ертеңгі күнге деген сеніміне және лайықты өмір сүруіне негіз болатын маңызды тірек. Сондықтан әлеуметтік саясаттың басты мақсаты көмек көрсету фактісімен шектелмей, әр адамның өмір сапасын жақсартуға бағытталуы тиіс. Өйткені мемлекеттің әлеуметтік қуаты оның жетістіктері туралы мәлімдемелермен емес, сол жетістіктердің әр азаматқа қаншалықты сезілетінімен өлшенеді.