Отан алдындағы борышын өтеу- ер азаматтар үшін тек мемлекет жүктемесі емес, ар мен намыстың ісі. Демек, Отан алдындағы борышын өтеп, әскер қатарында болуды — мәжбүрлі міндет деп түсінбеген абзал. Бұл- қасиетті борыш. Саған шексіз мүмкіндіктер мен егемендікте өмір сүру бақытын сыйлаған Отан-ананы қорғау, ел ертеңі үшін әскер қатарында шыңдалу — нағыз ер-азаматтың абыройлы әрекеті емес пе?!
Иә, Ата Заңымыздың 36 бабына сәйкес, мемлекетті қорғау-әрбір азаматтың қасиетті борышы. Оның ішінде, ер-азаматтардың күш-қуат пен батыл жаратылысын ескере отырып, оларға арнаулы уақыт әскери дайындықтан өту жүйесі қалыптасқан. Әскерде тек дене шынықтыру, әскери жаттығу дағдылары қалыптаспайды, тиісінше, адами құндылықтар мен ер-азаматтық қасиеттер де дәріптеліп, тазалық пен тәртіп басты назарға алынады. Қысқасы, әскер- әрбір сарбаз үшін үлкен мектеп іспеттес. Көп дүниені ұғындыратын өмір мектебінің маңызды бір бөлігі. Жалпы бүгінгі таңда әскерде қызмет ету мерзімі — 1 жыл. Кейбіреулер үшін ұзақ уақыт, дегенмен, Кеңес Одағы кезінде азаматтар 2 жыл әскер қатарында болған. Бастысы- әскери борышты өтеу мерзімін- уақытты алу, жоспарларға кедергі келтіру деген түсініктен аулақ болу қажет.
Иә, қазіргі таңда әскери міндет мәселесі өз алдына, ер-азаматтардың әскерге бару-бармауы жайлы қалауларының өзі екі тарапқа бөлінеді. Ер-азаматтардың батылдық, ер мінезділік сынды қасиеттері осы тұста сыналады. Әскерден салмақты себепсіз жалтару- жігерсіздік. Дегенмен, мұнда тағы бір мәселе туындайды, ол- әскерде орын алып жатқан түрліше сұмдық жағдайлар. Әскери өмірге төзбеушілік, ондағы қысым мәселелерінің нәтижесінде елімізде соңғы онжылдықта 220-дан аса сарбаз өз-өзіне қол жұмсаған деген нақты ақпарат бар. Одан бөлек, жәбір көріп, өзгелердің қолынан қаза тауып немесе мүгедектік жағдайына ұшырап жатқандар қаншама. Осыған орай, ата-аналар тарапынан да балаларын әскерге жіберуге қарсылық танытатындар қарасы көбейді. Әрине, көзінің қарашығындай бағып-қағып, үміт күтіп отырған арыстай перзентін кім жамандыққа қисын? Осы тұста, еліміздің әскери жүйесіне де қатаң бақылау мен оң реформалар керек пе, деген сұрақ туындайды, әскердегі мұндай тіркелген қайғылы жағдай тек санаулы болса, бұған кездейсоқтық деп баға беруге болар еді, ал, статистикадағы сайрап тұрған жүздіктерге қарап, дабыл қақпасқа тағы болмайды. Темірдей тәртіп ордасында мұндай бассыздықтарға қалай жол беріледі? Әскерде сарбазға жасалған қиянат, өз кезегінде, аманатқа жасалған қиянатпен тең. Иә, бүгінгі күні жасөспірімдер мен жастардың психолгиясында да едәуір өзгерістер бар, ол күнделікті өмірде-ақ байқалатын құбылыс. Жастардың белгілі бір тобымен жұмыс жасау, тіл табысу қиындық туғызатынын ескерсек, олардың қатаң тәртіпті ортаға бейімделуінде мәселелер туындауы мүмкін. Ал әскер- көпшілікке ортақ тәртіпке негізделген орта болғандықтан, сарбаздардың әрбірінің ерекшелігіне мән берілмей қалуы мүмкін. Бұл қалыпты да. Себебі, әскер- балабақша емес.
Таяқтың екі ұшы бар. Әскерге баруға түбегейлі қорқынышпен, қарсылықпен қарауға да болмайды. Себебі, әскерге барған сарбаздардың бәрі қайғылы жағдайға ұшырайды деген сөз емес. Әскери міндетін абыроймен атқарып, тұла бойына игі қасиеттерді сіңіріп, аман-сау оралып жатқан азаматтар қаншама. Тіптен, әскери міндетін кәсібилендіріп, өмірлік мамандығына айналдырып жүрген азаматтар да жетерлік. Сондықтан, жасөсіпірім санасына әскерге баруды тым қиындатып сіңірудің қажеті жоқ. Керісінше, патриоттық тәрбиені бала бойына сіңіруге күш салсақ, жасөспірім өсе келе, абыройлы міндетін өзі-ақ түсініп, салмағын саралап, өз шешімін қабылдайтын болады. Жастарды өз ойын ашық білдіріп, өз құқығын сауатты қорғауға үйретудің де айшықты маңызы осы тұстан белгілі. Отан алдындағы борышын өтеуге саналы түрде шешім қабылдаған, өз-өзіне сенімді, өз өміріне өзі жауапкершілікпен қарауды үйренген ер-азамат ондағы қысым мен сәтсіздіктерге де лайықты жауап бере алуы тиіс. Ер-азамат болғасын, өзіне жасалған қысымды өзгелерге шағымдана айту жігіттікке сын болып көрінуі мүмкін, әдетте, ерлер арасында сондай түсінік қалыптасқаны баршаға мәлім. Дегенмен, мұндай қысымның өлімге алып келетінін бағамдай білсе, өз құқығын қорғап, тиісінше қысым жайлы хабарлаудың ешбір сөгеттігі жоқ. Себебі, мұнда өлім мен өмір мәселесі.
Қорыта келгенде, Отан алдындағы борышты өтеу- әрбір ер-азаматтық қасиетті әрі маңызды міндеті. Сыныққа сылтау іздеп, әскерден қашу — ер-азамат атқа сын.
Ақерке БИЖАН,
журналист