Қоғамда тәртіп орнату туралы сөз болғанда, көбіне тыйымдар мен жазалар бірінші ойға келеді. Бірақ тәртіптің түпкі негізі қорқыныш емес, жауапкершілік болуы керек.

Жауапкершілік – адамның өз әрекетінің салдарын алдын ала ойлай білуі. Заң да осы ұстанымға сүйенеді. Әрбір құқықтың қасында міндет, әрбір еркіндіктің қасында жауапкершілік бар.

Мысалы, жүргізуші жол ережесін сақтағанда, ол тек айыппұлдан қорыққандықтан емес, өз өмірі мен басқа адамдардың қауіпсіздігі үшін жауапты болғаны дұрыс. Сол сияқты жұмыс беруші қызметкердің құқығын, ал қызметкер өз міндетін құрметтегенде ғана еңбек қатынасы әділ қалыптасады.

Жауапкершілік мәдениеті отбасынан басталып, мектепте жалғасып, қоғамда қалыптасады. Баланың өз ісіне жауап беруге үйренуі – ертең заңды құрметтейтін азаматтың қалыптасуына әсер етеді.

Заң қоғамға белгілі бір шекара белгілейді. Ал сол шекараны саналы түрде сақтай білу – азаматтық мәдениеттің көрсеткіші.

Тәртіпті қоғамды тек бақылаумен қалыптастыру мүмкін емес. Оның берік негізі – әр адамның өз әрекетіне жауап бере білуінде.